ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଗାଧୋଇ ଦିଆଯିବ ସହ ସଫା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଯାଏ ଏବଂ ତା’ପରେ ଅର୍ଥୀ ଉପରେ ରଖାଯାଏ । ଏହା ପରେ ମୃତ ଶରୀରକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଚାରି ଜଣ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଲୋକ କାନ୍ଧ ଦେଇ ଶ୍ମଶାନକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ କେବେ ଆପଣ ନିଜକୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଛନ୍ତି କି, ମୃତ ଶରୀରକୁ ଶେଷରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ କାହିଁକି? ଏହା କ’ଣ କେବଳ ଏଥିପାଇଁ ଯେ ଶରୀରଟି ଅର୍ଥୀରୁ ତଳକୁ ଖସି ନପଡ଼ୁ? ନା ଏହି ପରମ୍ପରା ପଛରେ କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ରହିଛି? ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶରୀରର ମାଂସପେଶୀ ଓ ଗଣ୍ଠିଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଜୀବିତ ଅବସ୍ଥା ଭଳି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ମୃତ ଶରୀରକୁ ଅର୍ଥୀ ଉପରେ ରଖିବା ସମୟରେ ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ରଖିବା ଜରୁରୀ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥୀକୁ ଉଠାଇ ଅନେକ ଲୋକ ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାସ୍ତାରେ ଶରୀରଟି ହଲିବା କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଘୁଞ୍ଚିଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ଅନେକ ପରମ୍ପରାରେ ମୃତ ଶରୀରକୁ ଅର୍ଥୀ ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ଶବକୁ ବାନ୍ଧିବାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଏହାକୁ ଅର୍ଥୀ ଉପରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସ୍ଥିର ରଖିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶେଷ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ନହୁଏ ।
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶରୀରକୁ ନଶ୍ୱର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶରୀର ଦିନେ ନା ଦିନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାକୁ ଶରୀରଠାରୁ ଅଲଗା ଏବଂ ନିଜର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖୁଥିବା ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇଥାଏ । ଏହି ବିଚାର ଅନୁସାରେ, ଶେଷ ସଂସ୍କାରର ପୂରା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶରୀର ପ୍ରତି ଥିବା ମୋହକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଛାଡ଼ିବାର ଏକ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଇପାରେ । ଶରୀରକୁ ଅର୍ଥୀରେ ବାନ୍ଧିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ବଡ଼ ଶେଷ ସଂସ୍କାର ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଦଉଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଏ । କୌଣସି ଭୌତିକ ଦଉଡ଼ି ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ବୋଲି କହିବା ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣିତ ନିୟମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।
ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶରୀର ଓ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କର ଶେଷ କିମ୍ବା ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଏ । ହିନ୍ଦୁ ମୃତ୍ୟୁ ସଂସ୍କାରରେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା କର୍ମ ସହିତ ପରିବାରର ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେହି ଦୁଃଖରୁ ବାହାରିବା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆଉ ଏକ କଥା ଯାହାକୁ ଲୋକମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ରହସ୍ୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି ଚାରି କାନ୍ଧରେ ଅର୍ଥୀ ଉଠାଇବାର ପରମ୍ପରା । କିନ୍ତୁ ଚାରି ଜଣ ଲୋକ କାନ୍ଧ ଦେବା କୌଣସି ସବୁଠାରେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ନୁହେଁ । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଶେଷ ଯାତ୍ରାର ପରମ୍ପରା ଅଲଗା ହୋଇପାରେ । ଚାରି ଜଣ ଲୋକ ଅର୍ଥୀର ଚାରି କୋଣରେ ରହି ଏହାକୁ ଉଠାଇଲେ ଓଜନକୁ ସମାନ ଭାବରେ ସମ୍ଭାଳିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ମୃତ ଶରୀରକୁ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ନେଇଯିବା ମଧ୍ୟ ସହଜ ହୁଏ । ପରେ ଏହି ପରମ୍ପରା ସହିତ ଅନେକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଗଲା । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଚାର ହେଉଛି, ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ହୋଇଥାନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କାନ୍ଧର ସାହାଯ୍ୟ ନେବାକୁ ପଡ଼େ । ଏହାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଗରେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ସମାନ ବୋଲି ବୁଝାଉଥିବା ଏକ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ ।
