ପ୍ରାୟ ୫୮ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା ପରେ ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମ ତିଥିରେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ତାଙ୍କ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କର ନିର୍ବାଣ ଦିନ। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହଙ୍କ ବିଷୟରେ ୧୦ଟି ରୋଚକ କଥା…
୧. ରାଜା ପ୍ରତୀପଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶାନ୍ତନୁ । ଶାନ୍ତନୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୁତ୍ର ହୋଇଥିଲେ ଦେବବ୍ରତ । ପରେ ତାଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଭୀଷ୍ମ ଗଙ୍ଗାର ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଅବଶିଷ୍ଟ ୭ଟି ପୁଅଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଭସେଇ ଦେଇଥିଲେ ।
୨. ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ ଶାନ୍ତନୁ ନିଶାଦ କନିଆ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ପଡିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ। ସତ୍ୟବତୀ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ହାସ୍ତିନାପୁରର ସିଂହାସନରେ ବସିବା ପାଇଁ ଏକ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥିଲେ, ତା’ପରେ ଭୀଷ୍ମ ଆଜୀବନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ହେବାକୁ ଶପଥ କରି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ସହ ରାଜମହଲକୁ ଆସିଥିଲେ।
୩. ଏହି ଘଟଣାରେ ଶାନ୍ତନୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ‘ହେ ପୁତ୍ର! ତୁମେ ଏପରି କଠିନ ଶପଥ କରିଛ । ତୁମର ପିତୃତ୍ୱରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି ଯେ ତୁମେ କେବଳ ତୁମର ଇଚ୍ଛାରେ ମରିବ । ତୁମର ଶପଥ ହେତୁ ତୁମକୁ ‘ଭୀଷ୍ମ’ କୁହାଯିବ ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସର୍ବଦା ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନାମରେ ଜଣାଯିବ। ‘
୪. ମହାରାଜ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବିଚିତ୍ରବିର ନାମକ ୨ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚିତ୍ରଙ୍ଗାଦ ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ବିଚିତ୍ରଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସେଇ ଏବଂ ନିଜେ ରାଜକୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବିଚିତ୍ରବିର ବିବାହ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ଭୀଷ୍ମ କାଶୀରାଜଙ୍କ ତିନି ଝିଅଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ବିଚିତ୍ରବିରଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜକୁମାରୀ ଅମ୍ବାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦିଆଗଲା, କାରଣ ସେ ଶାଲଭରାଜ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ (ଅମ୍ବଲିକା ଏବଂ ଅମ୍ବିକା) ବିଚିତ୍ରବିରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶଲଭାରାଜଙ୍କୁ ଅମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପର୍ଶୁରାମଙ୍କ ସମୁଖରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ। ପର୍ଶୁରାମ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଫଳାଫଳ ନମିଳିବାରୁ ଅମ୍ବା ଶେଷରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପରେ ଅମ୍ବା ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇଥିଲେ।
୫. ବିଚିତ୍ରବିରଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ସତ୍ୟବତୀ-ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ରାଜବଂଶ ବୁଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ଶାନ୍ତନୁ ରାଜବଂଶ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ହେବାକୁ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ। ଏବେ ହସ୍ତିନାପୁରର ସିଂହାସନ ପୁଣି ଖାଲି ଥିଲା। ତା’ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁମତି କ୍ରମେ, ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମ୍ବିକା ଏବଂ ଅମ୍ବଲିକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁ ନାମକ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦିଅନ୍ତି। ପରେ ବିଦୁର ଜଣେ ଚାକରାଣୀଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
୬. ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ କୌରବଙ୍କ ତରଫରୁ ସେନାପତି ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ମୁଖ୍ୟ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ୧୦ ଦିନ ଧରି ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ। ଦଶମ ଦିନରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ରହସ୍ୟ କହିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ, ଭୀଷ୍ମ କୌଣସି ମହିଳା, ବେଶ୍ୟା କିମ୍ବା କିନ୍ନରଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାନ୍ତି ନାହିଁ। ତା’ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ପଛରେ ଠିଆ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
୭. କିନ୍ତୁ ସରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ । ଭୀଷ୍ମ ବହୁତ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାୟଣ ପରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ଆତ୍ମା ପରିତ୍ରାଣ ଲାଭ କରିଥାଏ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାୟଣ ହେବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
୮. ଯଦିଓ ଭୀଷ୍ମ ସରଶଯ୍ୟା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତଥାପି ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସେ ରାଜଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ଇତ୍ୟାଦିର ବହୁମୂଲ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ମନରୁ ଦୋଷ ଏବଂ ଅନୁତାପ ଦୂର କରିଥିଲେ । ଏହି ଉପଦେଶ ଭୀଷ୍ମ ନୀତି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ।
୯. ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାୟଣ ହେବାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମ୍ପର୍କୀୟ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ଭୀଷ୍ମ କହିଥିଲେ ଯେ ମୁଁ ଏହି ସରଶଯ୍ୟା ଉପରେ ୫୮ ଦିନ ପଡିଛି। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଆସିଥିବାରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଶରୀର ଛାଡିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଏହା ପରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି ସ୍ନେହରେ ନିଜ ଶରୀର ଛାଡିଦେଲେ । ସମସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ପରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତଦେହକୁ ଚନ୍ଦନ କାଠରେ ରଖି ପୋଡି ଦେଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଭୀଷ୍ମ ୧୫୦ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚି ନିର୍ବାଣ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
୧୦. ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ । ଯେପରି ଭୀଷ୍ମ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଅପବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ସେହିଭଳି ସେ ଅମ୍ବାଳିକା ଏବଂ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ବିଚିତ୍ରଭୀରଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ।
