ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୧୨/୧୧ : ଜନସଂଖ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ବିସାତ ବିଛାଇବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ୨୦୨୭ ଫେବ୍ରୁଆରୀ-ମାର୍ଚ୍ଚରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ବିଜେପି ଓ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ଟକ୍କର ହେବ ବୋଲି ଧାରଣା ଥିଲା। । ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଅସଦୁଦ୍ଦିନ ଓୱେସୀଙ୍କ ଦଳ ଏଆଇଏମଆଇଏମ୍ ସହ ମେଣ୍ଟ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ମେଣ୍ଟର ନଜର ପ୍ରାୟ ୧୫୦ଟି ବିଧାନସଭା ଆସନ ଉପରେ ରହିଛି। ସେଥିସହ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ନିଜକୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦର ଚେହେରା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ ଏବେ ରାଜ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଯୋଗୀ ଆଦିତ୍ୟନାଥ, ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସପା ମୁଖ୍ୟ ଅଖିଲେଶ ଯାଦବ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦଙ୍କ ଚେହେରାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ପ୍ରାୟ ୧୫୦ଟି ଆସନରେ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାର ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାର ମୋଟ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୪୦୩। ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ କମ୍ ସେ କମ୍ ୨୦୨ ଜଣ ବିଧାୟକଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଦରକାର। ତେଣୁ ଏହି ମେଣ୍ଟ ୧୫୦ଟି ଆସନ ସବୁ ଜିତିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସରକାର ଗଠନ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ତାକୁ ଅନ୍ୟ ଦଳର ସମର୍ଥନ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ଏହି କାରଣରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ନିଜକୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦର ଚେହେରା ଭାବେ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ କରିବା ଏପର୍ୟ୍ୟନ୍ତ ବହୁତ ଦମଦାର ଲାଗୁନାହିଁ। ତେବେ ଏଠାରେ ଆମର ଫୋକସ ଏହି ମେଣ୍ଟର ନିର୍ବାଚନୀ ଗଣିତଠାରୁ ଅଧିକ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦଙ୍କ ରାଜନୀତି ଓ ମାୟାବତୀଙ୍କ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଟକ୍କର ଉପରେ।
ମାୟାବତୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଦଳିତ ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ ଏବଂ ବହୁଜନ ସମାଜ ପାର୍ଟିର ସଂଗଠନ ଦଶକ ଧରି ଦଳିତ ରାଜନୀତିର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଗତ କିଛି ବର୍ଷରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ବସପାର ପ୍ରଭାବ ଲଗାତାର କମିଛି। ୨୦୨୨ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ପାର୍ଟି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆସନ ଜିତିଥିଲା। ୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଖାତା ଖୋଲିନଥିଲା। ତଥାପି ବସପାର ନିଜସ୍ୱ ଏକ ମଜବୁତ ସାମାଜିକ ଭିତ୍ତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଗୁରୁବାର ଲକ୍ଷ୍ଣୌରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରେସ୍ କନଫରେନ୍ସରେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଆନ୍ଦାଜ ବହୁ ଅଂଶରେ ବସପାର ରାଜନୈତିକ ଶୈଳୀକୁ ମନେ ପକାଉଥିଲା। ମଞ୍ଚରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କ ପୋଷାକ ପର୍ୟ୍ୟନ୍ତ ନୀଳ ରଙ୍ଗକୁ ପ୍ରମୁଖତା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ଗଳାରେ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ପଟ୍ଟା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ବସପାର ରାଜନୀତିରେ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟର ପ୍ରତୀକ ରହିଆସିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଏହି ଆନ୍ଦାଜକୁ ଦଳିତ ସମାଜ, ବିଶେଷ କରି ଜାଟବ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ବଢ଼ାଇବାର ଚେଷ୍ଟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଜାଟବକୁ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦଳିତ ସମୁଦାୟ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ମାୟାବତୀ ଏହି ସମୁଦାୟରୁ ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ବସପାର ରାଜନୀତିରେ ଜାଟବ ମତଦାତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଆସିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦ ମଧ୍ୟ ଜାଟବ ସମୁଦାୟର। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ସକ୍ରିୟତାକୁ ମାୟାବତୀଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ସାମାଜିକ ଭିତ୍ତିରେ ସେନ୍ଧ ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଆମ ପାଖରେ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଆଧିକାରିକ ତଥ୍ୟ ନାହିଁ। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଜାଟବ ସମାଜର ଅଂଶକୁ ରାଜ୍ୟର ଦଳିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୧୫ ପ୍ରତିଶତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯଦି ଏହି ଅନୁମାନକୁ ଆଧାର କରାଯାଏ, ତେବେ ରାଜ୍ୟର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ଜାଟବଙ୍କ ଅଂଶ ପ୍ରାୟ ୩ରୁ ୪ ପ୍ରତିଶତ ହେବ।
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତେଣୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ମାୟାବତୀ ଏପର୍ୟ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ କାହାକୁ ଔପଚାରିକ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିନାହାନ୍ତି। ବସପାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନିର୍ବିବାଦ ରହିଛି। ପାର୍ଟିର ସଂଗଠନ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ରଣନୀତି ମଧ୍ୟ ବହୁ ଅଂଶରେ ତାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଗଠିତ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ତାଙ୍କ ବୟସ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି। ସେ ୭୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦ ଦଳିତ ଯୁବବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଏକ ଅଲଗା ପରିଚୟ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି। ଭୀମ ଆର୍ମି ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ନିଜର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଆଜାଦ ସମାଜ ପାର୍ଟି ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ନଗିନା ଆସନରୁ ଜିତିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଲଗା ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା।
ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ବସପାର ଦୁର୍ବଳ ନିର୍ବାଚନୀ ସ୍ଥିତିର ଲାଭ କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ମିଳିବ ବୋଲି କହିହେବ ନାହିଁ। ବିଜେପି ମଧ୍ୟ ଅଣ-ଜାଟବ ଦଳିତ ସମୁଦାୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ପକଡ଼ ମଜବୁତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ସେହିପରି ଅଖିଲେଶ ଯାଦବଙ୍କ ଚଊଇ—ଅର୍ଥାତ୍ ପିଛଡ଼ା, ଦଳିତ ଓ ଅଲ୍ପସଂଖ୍ୟକ—ସମୀକରଣ ମଧ୍ୟ ଦଳିତ ମତଦାତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାର ଏକ ରଣନୀତିର ଅଂଶ। ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ ୨୦୨୭ର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ନିର୍ବାଚନ କେବଳ ବିଜେପି ବନାମ ସପା ଟକ୍କରରେ ସୀମିତ ରହିବ କି ନାହିଁ, ସେନେଇ ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦ ଯଦି ଦଳିତ-ମୁସଲିମ ଭୋଟ୍ର ଏକ ନୂଆ ସମୀକରଣ ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି, ତେବେ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ବସପା ଏବଂ ମାୟାବତୀଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଭିତ୍ତି ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ।
