ମହାପ୍ରଳୟ କେବେ ଆସିବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କ’ଣ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ଗୁମ୍ଫା ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଛି?
ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର କୁମାଉଁ ଅଞ୍ଚଳର ଗଙ୍ଗୋଳିହାଟ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପାତାଳ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଗୁମ୍ଫାକୁ ନେଇ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀର ରହସ୍ୟ ଓ ଆସ୍ଥାର ଅନେକ କାହାଣୀ ପ୍ରଚଳିତ । ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ଏହା ହେଉଛି ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ । ଏଠାରେ ପୂଜା କଲେ ପୂରଣ ହୁଏ ମନୋକାମନା ।
ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ପ୍ରାୟ ୯୦ଫୁଟ୍ ଗଭୀରରେ ଥିବା ଏହି ଗୁମ୍ଫାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହଜ ନୁହେଁ । ଗୁମ୍ଫା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୮୦ଟି ଅଙ୍କା ବଙ୍କା ସିଢ଼ି ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇବାକୁ ପଡ଼େ । ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଲାଗେ ଯେପରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଜଗତକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ଆଖି ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ । ଏଠାରେ ପଥରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଶିଳ୍ପକଳା ନିଜ ଭିତରେ ଅନେକ ରହସ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି। । ଏଠାର ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ନୀରବ ସାକ୍ଷୀ ।
ଗୁମ୍ଫା ଭିତରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଶେଷନାଗଙ୍କ ଫଣା ସଦୃଶ ଆକୃତି, ଅନେକ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ଶିଳାରୂପ ଏବଂ ଏମିତି କଳାକୃତି, ଯାହା ଦେଖି ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଚକିତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ପୃଥିବୀ ଶେଷନାଗଙ୍କ ଫଣା ଉପରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରହସ୍ୟ ହେଉଛି ଏଠାରେ ଥିବା ଛଅଟି ପଥରର ସ୍ତମ୍ଭ । ସେଥିରୁ ଚାରିଟି ସ୍ତମ୍ଭକୁ ସତ୍ୟଯୁଗ, ତ୍ରେତୟାଯୁଗ, ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଓ କଳିଯୁଗର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ମନାଯାଏ । କୁହାଯାଏ, ପ୍ରଥମ ତିନୋଟି ସ୍ତମ୍ଭରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଉନଥିବାବେଳେ, କଳିଯୁଗର ସ୍ତମ୍ଭ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ।
ଏହି ସ୍ତମ୍ଭର ଠିକ୍ ଉପରେ ଛାତରୁ ଝୁଲି ରହିଛି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପିଣ୍ଡ । ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ପ୍ରତି ସାତ କୋଟି ବର୍ଷରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ଏକ ଇଞ୍ଚ ଲେଖାଏ ବଢ଼େ । ଯେଉଁଦିନ ଏହି ପିଣ୍ଡ କଳିଯୁଗର ସ୍ତମ୍ଭକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ, ସେହିଦିନ କଳିଯୁଗର ଅନ୍ତ ଓ ମହାପ୍ରଳୟ ଘଟିବ ବୋଲି ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି ।
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ତ୍ରେତୟା ଯୁଗର ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାକୁ ଦେଖିଥିଲେ । ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ । ପରେ କଳିଯୁଗରେ, ପ୍ରାୟ ୮୩୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୁନର୍ବାର ଦର୍ଶନ କରି ଏଠାରେ ତମ୍ବାର ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
ଆଜି ପାତାଳ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଗୁମ୍ଫା କେବଳ ଏକ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ରହସ୍ୟ, ଆସ୍ଥା ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ । କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଏକାସାଙ୍ଗେ ଚାରିଧାମର ଦର୍ଶନ ମିଳେ । ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାର ଆକୃତି, ଅମୃତ କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ପଥର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ବୋଲି କିଛି ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି ।
ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବିଶ୍ୱାସ, ପୁରାଣ ଓ ଲୋକକଥା ଉପରେ ଆଧାରିତ । କିନ୍ତୁ ଏକଥା ନିଶ୍ଚିତ କି ପାତାଳ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଗୁମ୍ଫାର ରହସ୍ୟମୟ ପରିବେଶ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗଠନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦର୍ଶନାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରିଦିଏ ।
